MİLLİ MÜCADELE VE 23 NİSAN 1920

S. Vedat Karaarslan Arkeolog- Y. Mühendis

İstanbul 16 mart 1920 de işgal edilir.

İşgalin ardından İngiliz askerleri İstanbul'da Misak-i Milli'yi kabul eden Mustafa Kemal'in de Felahi-i Vatan adlı bir grup kurarak çalışmalarını dışarıdan takip ettiği Meclis-i Mebusan'ı basar.

Meclis-i Mebusan 18 Mart 1920 de son toplantısını yaparak faaliyetine son verir..

Osmanlı Devleti'nin başkenti İstanbul işgal atında idi. Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti, Anadolu ayaklanmasını başlatacak Erzurum ve Sivas Kongrelerini tamamlamıştı. Cemiyetin aldığı kararlar çerçevesinde ülke yönetimi ele alınmalı idi.

Mustafa Kemal kolordu kumandanları ve valilikler ile temasa geçer. XV. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir, III. Kolordu Komutanı Albay Selahattin Köseoğlu, Sivas Valisi Reşit Bey, batıda Ali Fuat Cebesoy..

Samsun'a ayak bastığı 19 Mayıs 1919 dan itibaren lider olma yolunda çalışmalar yapan Mustafa Kemal Paşa' nın Heyet-i Temsiliye Reisi olarak 19 Mart 1920 de Ankara'da

'olağanüstü bir yetkili meclisin toplanması gerektiğine'

yönelik genelgesine destek verirler...

Meclis adının ne olacağı uzun süre tartışılır ancak  Türkiye Büyük Millet Meclisi olması üzerine anlaşılır.

Toplantı için İttihat Terakki için yapılan bina seçilmişti, meclisin kürsüsünü marangozlar yapmış, sıraları ise Ankara Muallim Mektebi ve Sultani'den getirilmişti. Çatısının kiremitleri ise evlerinden söken vatandaşların gayretleri ile sağlamlaştırılmıştı...

Meclisin açılışı özellikle 1920 yılının 23 Nisan'ına rastlayan Cuma gününe gelmesi için özel olarak seçilmişti.  

Mustafa Kemal Paşa'nın genelgesi ile her livadan seçilen 5 mebus ve Meclis-i Mebusan'dan gelen mebuslar ile Ankara'da olağanüstü yetkilerle donanmış meclis Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerinin üyeleri ile toplanacaktı,

Ankara Hacı Bayram Veli Camii' nde kılınacak namaz ile 23 Nisan 1920 de Meclis açılacaktı.

Gümüşhane mebusu Ziya Bey ve Trabzon mebusu İzzet Bey, işgal güçlerine yakalanmamak için Trabzon Limanından ayrıldıkları motor ile Terme kıyılarına çıktıktan sonra karayolu ile Samsun üzerinden Ankara'ya gelirken yolda eşkiya saldırısı sonucunda katledilirler ve yeni meclisin ilk şehit milletvekilleri olurlar. Her iki mebusun naaşları Trabzon'a getirilerek burada defnedilir.

Mustafa Kemal Paşa'nın telgrafı ile bütün mebuslar Ankara'da toplanmaya başlamıştı, 300 aşkın mebus için Ankara'da kalacak yer bile yoktu. Şimdiki tren garı karşısındaki alana çadırlar kurulur. Birçok mebus bu çadırlarda kalır.

İlkbaharın ilk aylarında 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'ya ulaşabilen mebusların da katıldığı Hacı Bayram Veli Camii'sinde kılınan namazdan sonra büyük bir kalabalık halinde o kısa yoldan Ulus'daki Meclis Binası'na ulaşmak saatleri almıştı...

Bu meclisin günümüzdeki meclisler gibi görevi sadece 'yasa' yapmak değil bir kurucu devlet ve işgal altındaki toprakları kurtarma görevleri vardı.

KURUCU MECLİSİN İLK BAŞKANI SİNOP MEBUSU ŞERİF BEY 

Meclis en yaşlı üyesi, Sinop mebusu Şerif Bey'in "ulusumuzun iç ve dış tam bağımsızlık (istiklali tam) içinde yazgısının sorumluluğunu doğrudan doğruya yüklenip kendisini yönetmeye başladığını bütün cihana duyurarak Büyük Millet Meclisi'ni açıyorum'' tarihi konuşması ile açılır. 

Ertesi gün Mustafa Kemal Paşa Meclis Başkanı seçilir.

Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin tutanaklarına göre kurulduğu andan itibaren mebuslar arasındaki büyük tartışmaların yaşandığı anılarını ve 1923 yılında Meclis'in toplanmasını İzmit Konuşmasında kısaca şöyle anlatır:

'İstanbul'daki Meclis duçar-ı taarruz (saldırıya uğramak) olurken benim Ankara'da düşündüğüm şey, milleti behemehal bir noktaya rapt ederek, faaliyetini idame etmek oldu. Fakat o noktanın bir veya birkaç şahıstan ibaret küçük bir heyet olmasını hafif bir teşebbüs buldum. Onun için büyük bir meclis olsun dedim. Ve ne kadar büyük olursa, o kadar çok millete emniyetbahş olur. Ve aynı zamanda bu meclisin kendisi gibi salahiyeti de büyük olsun dedim ve teşrii ve icrai salahiyeti haiz olarak, gelmelerini düşündüm'  

Bütün şehitlerimize Allah rahmet eylesin.

ARKEOTEKNO 

[1] Arı İnan, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 1923 Eskişehir -İzmit Konuşmaları, Türk Tarih Kurumu Yayınları

[2] Birinci Meclis'te Muhalefet, Ahmet Demirel, İletişim Yayınları. 

[3] Mustafa Kemal Atatürk, Enver Behnan Şapolyo, Kopernik Yayınları.

[4]  https://www.biyografya.com/biyografi/18502