GÜMÜŞHANE’DE DEVLET DEMİRYOLLARI VE LİMAN İŞLETMESİNİN OTOBÜS VE KAMYO

 

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde bir demiryolu projesi yapılması gerekliliğinin tarihsel geçmişi, Devlet Demiryolları İşletmesi’nin 1937 yılında bir dönem için başlatılan demiryolu ulaşımı yerine ikame edilen otobüs işletmeciliği ile vücut bulmuştu.

Rusya, Hazar Denizi’ni bir demiryolu ile Karadeniz’e bağlayarak yük taşımacılığı alanında tarihi İpek Yolu olarak bilinen Trabzon-Gümüşhane-Erzurum transit yolu üzerinden İran’ın Tebriz kentine karayolu ulaşımını baypas etmişti. Söz konusu demiryolu hattı yerine Hazar Denizi ile Karadeniz arasında hiçbir zaman gerçekleşemeyen açılması düşünülen büyük bir kanal ile taşımacılık yapmak ise Osmanlı İmparatorluğu için Orta Asya ile tarihsel bağlılık açısından çok büyük tarihsel bir öneme sahipti. Büyük tonajlı gemilerin bir kanal üzerinden Karadeniz'e geçebileceğine dair ilk düşünce Sokullu Mehmed Paşa (d.1505- ö.1579) döneminden  bu yana dillendirilmekteydi. 

                                 

Söz konusu Trabzon-Gümüşhane-Erzurum transit karayolu üzerinde 1857 yılından bu yana birçok kez birkaç demiryolu projesi teklifi yapılmışsa da Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde dahi kendi çıkarları için demiryolu inşaa edebilme gücünü kendisinde gören Çarlık Rusya’sı, çeşitli antlaşmalara koydurduğu maddeler ile kendi nüfuz alanı içinde olduğunu ileriye sürerek develer ile taşımacılık yapılan Doğu Karadeniz Limanları’ndan Osmanlı Devleti’nin doğu illerine yapılacak bir demiryolu bağlantı hattının inşaasını sürekli olarak engelliyordu.

Doğu Karadeniz bölgesinde Türkiye Cumhuriyeti döneminde “Devlet Demir Yolları İdaresince Trabzon-İran Yolu Üzerinde Otobüs, Kamyon ve Otomobil İşletilmesi Hakkında Kanun”, 1937 yılında çıkarılmıştı. [1]  

Böylece Zigana Dağı’nın güzel olduğu kadar özellikle kış aylarında zorlu coğrafyası üzerinden yapımı yüz yılı aşkın bir süredir planlanan demiryolu projesi yerine kurulan bir devlet şirketi vasıtasıyla ilk kez devlet eliyle bir karayolu ulaşım projesi onaylanarak yürürlüğe girmişti.                                                                          

Artık üzerine ‘Devlet Otobüs Kamyon Servisleri Trabzon-İran Transiti’ yazan ve coğrafyaya uygun Almanya’da özel imal ettirilen kamyon ve otobüslerin Trabzon’dan başlayarak içlerinde Zigana, Ardasa (Torul), Gümüşhane, Kovans (Keçikale) istasyonlarının da bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi’nde İran sınırındaki Gürbulak hudut kapısına kadar uzanan o zamanlar konaklama yeri olarak bilinen kervansaray ve hanların donatıldığı menzil adı verilen yerlere istasyonlar inşa edilmeye ve bu sayede bölgenin kalkınmasına yol açan gelişmeler yaşanmaya başlamıştı.